زمان و نحوه از شيرگرفتن کودک
از شير گرفتن را بايد مرحلهای از زندگی کودک دانست که در آن کودک دورهای از طفوليت را با رضايت کامل پشت سر گذاشته و به مرحلهای ديگر وارد شده است. از شير گرفتن را نبايد پديدهای دانست که در آن مادر رابطه خود را با کودک برای آسايش خود قطع میکند، بلکه اين مرحله موقعيت جديدی است که در آن کودک از حالت وابستگی به مادر، به مرحلهای از استقلال پا میگذارد.
بعضی کودکان پرنياز هستند و از ساير کودکان بيشتر شير میخورند و دوره شيرخوارگی آنها طولانیتر است، از اين رو نمیتوان يک قاعده کلی برای زمان از شير گرفتن تعيين کرد. برخی عقيده دارند که طولانی شدن دوره شيرخوارگی باعث لوش شدن و وابستگی کودک میشود. تجربه و تحقيق در اين زمينه خلاف عقيده فوق را نشان میدهد. بررسی نشان داده است کودکانی که مدت بيشتری شير میخورند و به مادران خود متکی هستند، نبست به کودکانی که زود از شير گرفته شدهاند، استقلال بيشتری دارند و آسانتر از مادرشان جدا میشوند. اين کودکان با همسالان خود راحتتر ارتباط برقرار میکنند و زودتر رفيق میشوند. در روابط خود پايدارتر و در زندگی منظمتر هستند.
برای از شير گرفتن نوزاد دو بخش وجود دارد، يکی جدا کردن از سينه مادر و ديگری تعيين جايگزين. وقتی کودک را از شير مادر میگيرند، به جای آن غذای جامد يا شير خشک را انتخاب میکنند. به همين ترتيب برای رضايت خاطر کودک بايد وسيلهای پيدا کرد تا جدايی عاطفی او را از مادر جبران کند.
تغذيه نوزادان (تا يک سالگی)پزشکان توصيه میکنند که بچه تا چهار الی شش ماهگی فقط شير بخورد: شير مادر يا شير خشک آهندار و تا یک ساله نشده شیر گاو نخورد. مقدارش را هم اين طور تعيين کردهاند (که البته برای شير مادر نمیشود مقدارش را ديد ولی رضايت و سير شدن بچه را چرا):
در دو ماهگی: ۱۵۰ الی ۱۸۰ سیسی، هر سه چهار ساعت يک بار
در چهار ماهگی: ۱۵۰ الی ۱۸۰ سیسی، چهار تا شش مرتبه در روز
در شش ماهگی: چهار پنج وعده شیر در روز (بر روی هم ۷۲۰ الی ۹۶۰ سیسی)
در نه ماهگی: سه چهار وعده شیر در روز (بر روی هم ۷۲۰ الی ۹۶۰ سیسی)
بچه که چهارماهه شد کمکم با قاشق و غذای جامد آشنا میکنیمش. اولین غذای جامدی که باید به بچه بدهیم گروه غلات است. میشود از پودرهای غلات آماده استفاده کرد ولی بهتر است غذا را خودتان در منزل درست کنید. معمولاْ با برنج شروع میکنند و با شیر مادر، شیر خشک یا آب، برنج پخته لهشده را رقیق و نرم میکنند. این مخلوط را حتماْ با قاشق و نه با شیشه به کودک بدهید. در ابتدای کار فقط یک قاشق و یک وعده در روز به بچه این غذا را بدهید و آرام آرام مقدارش را به سه چهار قاشق و یک تا دو وعده در روز افزایش دهید (به میل بچه توجه کنید). اگر از پودرهای آماده استفاده میکنید نوع آهندارش را انتخاب کنید.
بچه که به شش ماهگی رسید در عین این که شیر و چهار قاشق یا بیشتر از غلات نرم شده در روز را به او میدهیم سبزیجات را هم شروع میکنیم. این سبزیجات را باید خوب بپزیم و از صافی رد کنیم یا له کنیم. البته میتوانیم از پوره سبزیجات آماده موجود در بازار هم استفاده کنیم. در ابتدای کار یک قاشق از یک نوع از سبزیجاتی که مزه ملایمی دارند مثل لوبیاسبز، نخودفرنگی، کدو سبز یا هویج را به بچه بدهید و به تدریج مقدارش را به چهار پنج قاشق و یک تا دو وعده در روز افزایش دهید.
میوه را یک ماه بعد از شروع سبزیجات به بچه بدهید. باز هم به تدریج مقدارش را به چهار پنج قاشق و یک تا دو وعده در روز برسانید. از میوههای پوستکنده و پخته استفاده کنید که یا در مخلوطکن نرم کرده و یا از صافی گذراندهاید. از پوره میوه آماده هم میتوانید استفاده کنید ولی دقت کنید که کمشکر یا بیشکر باشد. در این سن میتوانید ۱۲۰ الی ۱۸۰ سیسی آبمیوه خالص هم به بچه بدهید اما در شروع یک سهم آبمیوه را با دو سهم آب مخلوط کنید و به تدریج غلظت آبمیوه را بالا ببرید تا بچه عادت کند. آبمیوه را حتماْ در لیوان به بچه بدهید نه در شیشه شیر. هنوز غذاهای انگشتی (غذاهایی که بچه بتواند خودش بردارد و بخورد) و گوشت و سایر پروتئینها برای بچه زود است و باید در هشت نه ماهگی این غذاها را شروع کرد.
در نه ماهگی بچه در روز هم شیر میخورد هم چهار قاشق یا بیشتر غلات، سبزیجات و میوهجات. حالا وقت اضافه کردن پروتئین است. غذاهای پروتئینی شامل انواع گوشتهای پخته و له شده یا چرخکرده از قبیل مرغ، گوشت گوساله، بوقلمون، گوشت گوسفند، ماهی تیغ گرفته و جگر و نیز پنیر کمنمک، کره بادامزمینی و زرده تخم مرغ است (سفیده تخم مرغ را تا قبل از یک سالگی به بچه ندهید چون احتمال بروز حساسیت زیاد است). مقدارش را از یک تا دو قاشق غذاخوری شروع کنید و به سه چهار قاشق غذاخوری یک وعده در روز برسانید. اگر به نظرتان میرسد که بچه از گوشت خالی خوشش نمیآید آن را با سبزیجاتی که دوست دارد مخلوط کنید.
در این سن غذاهای نرم سفره و غذاهای انگشتی را میتوانید به بچه بدهید. با خوراکیهای نرم و کوچک شروع کنید مثل قطعات کوچک میوههای نرم و سبزیجات پخته، ماکارونی پخته، بیسکویتهای بیشکر (مثل ترد یا بیسکویت صبحانه گرجی). اما اگر کسی پیش بچه نیست این غذاها را در اختیارش نگذارید چون ممکن است در گلویش گیر کند و احتمال خفگی را پیش بیاورد. ۱۲۰ تا ۱۸۰ سیسی آب میوه خالص در لیوان هم میتوانید به بچه بدهید. در سه ماه آتی غذای بچه مثل سایر افراد خانواده شامل سه وعده اصلی و دو وعده بین غذا خواهد شد.
تا بچه یک ساله نشده از دادن عسل، شیرگاو و سفیده تخم مرغ به او خودداری کنید.
بچه که به یک سالگی رسید شیر هموژنیزه کامل (با چربی) به او بدهید (یک نکته رو هم از خودم این جا اضافه کنم: دخترم نگار متاسفانه نتونست شیر خودم رو بخوره و با شیرخشک تغذیه شد. دکترش وقتی نگار یک ساله شد گفت هم شیرش رو بکن شیر پاستوریزه و هم نحوه دادنش رو تغییر بده و به جای شیشه با لیوان بهش بده. نگار هم مزه جدید و هم نحوه جدید خوردن رو به راحتی پذیرفت و یک شبه شیشه رو ترک کرد. انگار قبول کرده بود که این شیر جدید رو باید با لیوان خورد). شیر و فراوردههای لبنی که بچه مصرف میکند نباید از ۴۸۰ الی ۷۲۰ سیسی در روز (در شیشه یا لیوان) و آبمیوهای که میخورد نباید از ۱۲۰ الی ۱۸۰ سیسی در روز (فقط در لیوان) بیشتر شود. غذاهای متنوعی به بچه بدهید تا عادات خوب تغذیه در او شکل بگیرد.
در این سن بچه باید بخواهد که با دست یا قاشق و چنگال غذا بخورد و بتواند از لیوان بنوشد. در چند ماه آتی باید شیشه را از او بگیرید. به یاد داشته باشید که با کم شدن سرعت رشد بچه در دو سه سال آتی، اشتهایش کم میشود و ممکن است بدغذایی کند.
خوراکیهایی که ممکن است باعث خفگی بچه شود را هنوز به او ندهید، مثل هویج خام، بادام زمینی، انگور درسته، گوشتهای سفت، ذرت بوداده، آدامس و آبنبات.
از دادن مقادیر زیاد دسرهای شیرین، نوشابه، آبمیوههای آماده (ساندیس و غیره)، غلات حجیمشده شکردار (مثل چیپف)، چیپس، پفک و شیرینی به بچه خودداری کنید چون ارزش غذایی پایینی دارندسوپهای مقوی برای بچههاطرز درست كردن آب گوشت
1كيلو استخوان راسته يا دنده يا گردن بدون گوشت و يا چهار پنج قلم را به همراه دو عدد هويج رنده شده و يك پياز خرد شده و در صورت تمايل يك حبه سير و يا دو ساقه كرفس با مقداري گوشت و يا يك استكان سويا و كمي نمك و مقدارزيادي آب به مدت 7-8 ساعت با حرارت ملايم بپزيد تا به اين طريق املاح مفيد آن جدا شود ودر نهايت بايد حدود 3-4 ليوان آب در ظرف باقي بماند پس از جدا كردن استخوانها بقيه موادرا بكوبيد تا نرم شود و با آب باقي مانده خوب مخلوط نماييد.خوب تا اينجا آب گوشت آماده شده و با آن مي توانيد سوپ هاي زير را آماده نماييد.
-1سوپ غليظ برنج
نصف ليوان آرد برنج را در دو قاشق غذا خوري كره يا روخن با حرارت ملايم تفت دهيد.حدود سه ليوان آب گوشت (آماده شده طبق دستور فوق )را به تدريج به آرد برنج و كره اضافه كنيد تا آهسته چند جوش بزند و كمي غليظ شود.سپس يك استكان شير به آن اضافه كنيد پس از اينكه دو سه جوش زد يك قاشق نمك يد دار به آن اضافه كنيد و ظرف را از روي حرارت برداريد
2-سوپ غليظ سيب زميني
دو عدد سيب زميني پخته را رنده كنيد .2 ليوان آب گوشت به آن اضافه كنيد و روي حرارت ملايم بگذاريد تا چند جوش بزند.پس از برداشتن ظرف از روي حرارت يك قاشق غذا خوري روغن يا كره به آن اضافه كنيد.
3-سوپ غليظ عدس
يك استكان عدس را پاك كرده و 5-6 ساعت خيس كنيد(دو سه بار آب آن را عوض كنيد)آن را با وقداري آب و نمك بپزيد سپس آن را بكوبيد و با دو ليوان آب گوشتي كه اماده كرديد مخلوط ككيده و بگذاريد دو سه جوش بزند.در نهايت موقع بر داشتن سوپ از روي حرارت مي تانيد كمي آوشن و يا جعفري خرد شده و كره به ان اضافه كنيد.
4 -سوپ غليظ لوبيا سفيد
يك استكان لوبيا سفيد راپاك گرده 7-10 ساعت خيس مي كنيم با دو قاشق غذا خوري نحود سبز و 1-2 هويج رنده شده روي حرارت ملايم بپزيد تا مقدار كمي از اب ان بماند آن را خوب بكوبيد و با دو ليوان آب گوشتي كه تهيه كرديد روي حرارت ملايم بگذاريد تا دو سه جوش بزندبرای از شير گرفتن بچه به اين نکتهها توجه کنيد:
۱- کودک خود را دست کم به مدت يک سال شير بدهيد- از شير گرفتن نوزاد در سنی بين يک تا دوسالگی زمان مناسبی است، زيرا در اين سن کودک از نظر فيزيکی قادر است با راه رفتن از مادر دور شود، میتواند غذا را با دست خود بگيرد و در دهان بگذارد و با حرف زدن خواستههای خود را بيان کند. کودک بين يک تا دو سالگی به مرحلهای میرسد که آسانتر از سينه مادر جدا میشود. در بين ۹ تا ۱۲ ماهگی کودک حافظه خوبی ندارد و نمیتواند بدون ديدن مادر از حضور وی آگاه باشد. در بين يک تا دو سالگی قدرت يادآوری کودک بهتر میشود و میتواند از مادر تصويری ذهنی بسازد که حتی در غياب مادر، او را به ياد بياورد. با اين توانايی، کودک هرجا میرود، احساس مادر را نيز با خود میبرد و آسانتر از سينه مادر جدا میشود.
۲- نقش پدر به عنوان جايگزين- وقتی کودک را از شير مادر میگيريد، برای ارضای کودک از نظر عاطفی، شخص ديگری بايد جای مادر را بگيرد. برای اين منظور پدر بهترين جانشين است.
۳- از شيرگرفتن به طور تدريجی - از شير گرفتن کودک و ترک کردن او روش خوبی نيست. در اين روش مادر برای اين که کودک شيرخوردن را فراموش کند، او را مدتی ترک میکند و به مسافرت میرود. از اين روش بايد پرهيز کرد، زيرا بار جدايی مادر پس از گرفتن کودک از شير، برای او خيلی سنگين است. بهترين روش از شير گرفتن، روش «نه دعوت، نه امتناع» است که به تدريج کودک را از شير میاندازد. وقتی کودک در بين يک تا سه سالگی به طور طبيعی از شير میافتد، گاهی برای تغذيه و رفع نيازهای عاطفی به آغوش مادر بر میگردد.
نياز کودک به آغوش مادر و تغذيه از شير او، هنگامی که کودک با مشکلی روبهرو میشود و يا در حال دلتنگی، بيشتر است. در اين شرايط دفعات تغذيه کودک زياد میشود و گاهی تقريباْ به صورت پيوسته در میآيد. اين رفتار ممکن است مزاحمت و وابستگی زياد به حساب آيد، اما با توجه به وضع روحی کودک در اين دوره بحرانی و در مدتی که او از مرحله شيرخوارگی به مرحله مستقلتری پا میگذارد، بايد امری عادی و طبيعی تلقی شود.
۴- سن مناسب برای از شير گرفتن نوزاد- بعد از اين که کودک مدت يک سال از شير مادر تغذيه میکند، به قدری با اين رابطه انس میگيرد که به دشواری میتوان او را از شير گرفت. کودک پيوسته منتظر فرصت است تا مادر بنشيند و او خود را در آغوش مادر بيندازد و از پستان او تغذيه کند. عادتهای کودکی مانند شيارهای روی صفحه گرامافون است و شيارهای مربوط به عادت شير خوردن، عميقترين اين شيارهاست. اين عادت را وقتی میتوان ترک داد که فعاليت و سرگرمی جذاب ديگری جای آن را بگيرد.
سن مناسب برای اين ترک عادت و توجه کودک به سرگرميهای ديگر بسيار متفاوت است. بسياری از کودکان قبل از دو تا سه سالگی ميل به شيرخوردن را از دست نمیدهند و آخرين وعدههای تغذيه در هنگام ترک، وعدههای شبانه است.
تهيه کردن يک سرگرمی به کودک کمک میکند تا راحتتر از شير گرفته شود. معمولاْ کودک وقتی به سينه مادر پناه میاورد که در اثر دلتنگی يا بیحوصلگی به يک سرگرمی نياز پيدا میکند. برای رفع اين دلتنگی بايد سرگرمی جالب ديگری برای او آماده کرد. مادر میتواند برای کودک خود قصه بگويد يا در حياط خانه با او بازی کند. به اين وسيله با از شيرگرفتن کودک ارتباط بين مادر و کودک نه تنها از بين نمیرود، بلکه با استفاده از سرگرميهای جديد محکمتر میشود. بعضی مادران ارتباط خود را با کودک منحصر به شيردادن میکنند و جنبههای ديگر را فراموش مینمايند. تغذيه کودک نيز مانند جنبههای مختلف پرورشی، نبايد از اعتدال خارج شود. وقتی برای کودک قصه میگوييد يا در سرگرميهای ديگر او به عنوان همبازی شرکت میکنيد، رشتههای پيوند را بين خود و کودک محکمتر میکنيد. کودک از اين که هنوز خود را وابسته به شما میبيند، راضی میشود.
زمان ايدهآل برای از شيرگرفتن، وقتی است که کودک آماده باشد. روش تدريجی و در نظر گرفتن سرگرميهای ديگر برای جلب توجه کودک، او را برای اين منظور آماده میکند.
زمان از شير گرفتن در كشورهاي مختلف متفاوت است و آخرين اطلاعات و توصيه ها سنين 2تا 4 سالگي را پيشنهاد مي كنند . تصميم در مورد از شير گرفتن بستگي به شرايط جسمي ، رواني مادر و كودك و ويژگيهاي خانواده دارد. بهترين روش از شير گرفتن روش تدريجي است كه همراه با عشق و علاقه بوده و هم براي مادر و هم براي كودك بسيار راحت تر است و بدون مشكل و در طي چند ماه اتفاق مي افتد. بنابراين بعد از 2 سال كامل كه كودك از شيرمادر بهره مند شده و در روز 5 وعده غذا (3 وعده غذاي اصلي و 2 ميان وعده) مي خورد و مايعات را هم با ليوان مي نوشد مي توان يك تا دو وعده شير پاستوريزه يا آب ميوه را جايگزين شير مادر نمود . در اين زمان نقش مادر آن است كه خود پيشنهاد شير دادن را نكند و اگر زماني هم كودك تمايل به شيرخوردن داشت از او دريغ ننمايد، به ويژه وقتي كودك بيمار باشد كه فقط اشتها به خوردن شير دارد و غذاي ديگري را تحمل نمي كند. در اين روش چون از شيرگرفتن آرام آرام است مشكلات عصبي، رواني و تغييرات هورموني مادر كه در يكباره از شير گرفتن اتفاق مي افتد بوجود نمي آيد و كودك نيز دچار ضربه رواني نمي شود. به اين ترتيب كودك كم كم علاقه به شير خوردن را از دست مي دهد و ممكن است خودش يكباره آنرا كنار بگذارد. بنابراين پيشنهاد مي شود مادران عزيز از توصيه هاي زير به عنوان يك راهنما ، استفاده كنند.1- به كودك ، قبل از خواب و صبح هنگام بيدار شدن شير خودتان را بدهيد.2- بتدريج وعده هاي شير قبل و بعد از ظهر را كم كنيد يعني فاصله شيردادنها را بيشتر نماييد تا خودبخود يك وعده شيردهي حذف شود. 3- برنامه هميشگي روزانه را عوض كنيد مثلاً اگر او را از مهد كودك بر مي داريد به جاي اينكه به منزل بياييد به فروشگاه يا پارك برويد تا سرگرم شود و هوس شير خوردن نكند. 4- سرگرمي هاي جديد برايش پيدا كنيد.5- زمان شيرخوردن او را پيش بيني كنيد و چيزي در دسترس داشته باشيد مثلاً يك ميان وعده يا يك نوشيدني مورد علاقه او را بهمراه داشته باشيد. 6- اگر در صندلي يا محل مخصوصي به كودك شير مي داديد از اين محل استفاده نكنيد تا كودك بياد شيرخوردن نيفتد و تقاضاي شير نكند.7- اجازه ندهيد كودك شما را بدون لباس ببيند و هوس شير خوردن كند.8- در صورت امكان از ساير افراد خانواده كمك بگيريد و هنگامي كه مي خواهيد وعده صبح شيردادن را قطع كنيد سعي كنيد زودتر از او از خواب بيدار شويد تا هنگام بيدار شدن او، همسرتان يا يكي ديگر از افراد آشناي خانواده در كنارش باشد.
9- و بالاخره وعده هاي شيرخوردن در ساعات شب را بترتيب يك شب در ميان و دو شب در ميان و … كنيد تا خود كودك ديگر تقاضاي شير نكند .
منبع: کتاب چهل نکته کليدی برای شيردادن به نوزاد، نوشته دکتر ويليام سيرز و مارتا سيرز
© کپی رایت توسط : شرکت کمرو -camrobaby.net (کلیه حقوق مادی و معنوی مربوط و متعلق به این سایت است.)
برداشت مطالب فقط با اجازه کتبی و ذکر منبع امکان پذیر است .
